16 Σεπ 2015

H αβάσταχτη ελαφρότητα της σύνοψης



"Αν κάποιος σας πει ότι υπάρχει μονο-παραγοντική εξήγηση
για την κατάρρευση μιας κοινωνίας
τότε γνωρίζετε αμέσως πως είναι ανόητος.
Το ζήτημα είναι περίπλοκο."
Jared Diamond

Σε πρόσφατο σημείωμά του στην εφημερίδα «Το ποντίκι» ο συγγραφέας Κώστας Κουτσουρέλης γράφει: «Μπορεί η Ελλάδα να αποκτήσει εταιρείες που να μετρούν διεθνώς στην τεχνολογία, στην έρευνα, στην ενέργεια, στους τομείς δηλαδή που πράγματι μετρούν στρατηγικά; Αυτό είναι το ζητούμενο. Γιατί μόνο μια τέτοια οικονομία μπορεί να μας παράσχει όχι απλώς υψηλά εισοδήματα, αλλά πραγματική γεωπολιτική ασφάλεια, λόγο με κύρος στα διεθνή δρώμενα, διαπραγματευτική ισχύ. Και μια τέτοια οικονομία δεν στήνεται έτσι απλά, χωρίς κεντρική πολιτική βούληση και κρατικό παρεμβατισμό».

Ίσως ο ίδιος να μην το συνειδητοποιεί, αλλά με τη συνοπτική αυτή πρότασή του θα μπορούσε (εν μέρει ή και εν όλω) να συμφωνήσει περίπου ο οιοσδήποτε: ο σοσιαλδημοκράτης, ο χριστιανοδημοκράτης, ο κεντρώος, ο μικροεπιχειρηματίας, ο επιστήμονας, ο δημόσιος υπάλληλος, ο αριστερός, ο δεξιός, ο συγγραφέας, ο εισοδηματίας, ο ξενοδόχος, άνθρωποι, δηλαδή, όλων των κοινωνικών τάξεων, όλων των πολιτικών πεποιθήσεων, όλων των επαγγελματικών ενδιαφερόντων. Το έχουν αυτό οι γενικολογίες: χαϊδεύουν ώτα. Ας δούμε, μιας και είναι επίκαιροι, τους πολιτικούς μας. Δε θέλουν να στενοχωρήσουν κανέναν: ούτε τους δημοσίους υπαλλήλους ούτε τους επιχειρηματίες ούτε τους αγρότες ούτε τους συνταξιούχους... έχουν, τοιουτοτρόπως, προσαρμόσει το λόγο τους επί ξύλινης επιφανείας, επιτυγχάνοντας να ομιλούν πολύ δίχως να λένε τίποτα.

Ο κ. Κουτσουρέλης, όμως, δεν είναι τέτοιος. Η συνοπτική γενικότητα με την οποία κλείνει το σημείωμά του είναι, κατά τον ίδιο, απολύτως συμβατή με τις παρακάτω διαπιστώσεις : α) Ο ΕΝΦΙΑ είναι ένας φόρος αναπτυξιακός, διότι στρέφει τις οικονομίες των Ελλήνων στην έρευνα, την καινοτομία και τη βιομηχανία, όχι στην παρασιτική οικονομική δραστηριότητα που σχετίζεται με την οικοδομή (ξενοδόχοι, υδραυλικοί, ξυλουργοί, οικοδόμοι, βιομήχανοι παραγωγής οικοδομικών υλικών, ηλεκτρολόγοι και λοιποί), κατά συνέπειαν πρέπει να αυξηθεί και β) ο πλούτος που προέρχεται ή σχετίζεται με την οικονομική δραστηριότητα περί της οικοδομής δε μετράει το ίδιο (ενδιαφέρουσα επιλογή λέξεως) με τον πλούτο που προέρχεται από την καινοτόμο επιστημονική δραστηριότητα ή τη βιομηχανία.

Μου είναι δύσκολο να σχολιάσω τούτα, διότι το επίπεδο διαφωνίας μου εξέρχεται της σκέψης μου ως άναρθρη κραυγή, αλλά θα το αποπειραθώ. Ας ξεκινήσουμε από τα βασικά. Ο κύριος Κουτσουρέλης δε ζει σε άλλη χώρα από αυτή που ζουν όλοι οι κάτοικοι της Ελλάδος. Γνωρίζει, κατά συνέπεια, ότι βρισκόμαστε σε περίοδο ύφεσης (επομένως συρρίκνωσης του ΑΕΠ), κι ότι έχουμε συμφωνήσει προοδευτικώς αυξανόμενα πλεονάσματα με τους Ευρωπαίους εταίρους μας. Γνωρίζει, επίσης, ότι μόνο με την παρέμβαση του Δία, του Θορ ή του Γιαχβέ η Ελλάδα πρόκειται την επόμενη τριετία να αποκτήσει εταιρείες καινοτόμου βιοτεχνολογικής έρευνας και παραγωγής βιοτεχνολογικών προϊόντων, μονάδες παραγωγής προϊόντων τεχνολογίας αιχμής, αυτοκινητοβιομηχανίες και λοιπές απολύτως φρούδες, απολύτως ανεπίκαιρες ενοράσεις επί του πώς, ελλείψει ψωμιού, θα καταναλώσουμε παντεσπάνι. Γνωρίζει ότι η χώρα διαθέτει μεγάλο ποσοστό αργομίσθων στο δημόσιο τομέα, εκατοντάδες χιλιάδες πολλαπλοσυνταξιούχων, ότι η ταυτότητα της δημόσιας διοίκησής της ορίζεται από το πελατειακό κράτος των σφραγιδοκρατόρων, των διεφθαρμένων φραπεδολάγνων και των προστατευόμενων των βουλευτικών γραφείων, ότι χιλιάδες αποσπασμένων περιφέρουν εαυτούς στα βουλευτικά γραφεία. Ο κ. Κουτσουρέλης γνωρίζει άριστα τα έργα και τις ημέρες των συνδικαλιστών, την απροθυμία του πολιτικού συστήματος να προβεί σε μεταρρυθμίσεις και την εφεύρεση από μέρους του των ισοδυνάμων (που είναι ανεξαιρέτως φόροι) προκειμένου να προστατευτεί το πελατειακό σύστημα, γνωρίζει τη γραφειοκρατία και τη φορολογική αστάθεια που χαρακτηρίζει την οικονομική μας ζωή, γνωρίζει, ακόμη ακόμη, τι ωραία που οι «προοδευτικές» φοιτητικές παρατάξεις βάζουν λουκέτο σε πανεπιστημιακές σχολές, επειδή αυτές πρόκειται να απορροφήσουν ερευνητικούς πόρους ΝΑΤΟϊκής προελεύσεως.

Ενδεχομένως ο κ. Κουτσουρέλης να ήθελε οι απανταχού φιλελεύθεροι να ασχοληθούν πρωτίστως με το πώς η Ελλάς θα αποκτήσει την επόμενη τριετία μια Samsung, μια Hyundai, μια Nokia βρε αδερφέ. Οι φιλελεύθεροι, όμως, οι σοβαροί τουλάχιστον, γνωρίζουν το εξής: ότι πρέπει να έχουμε πλεόνασμα 1% φέτος, 2% του χρόνου και 3% κατά τον αμέσως επόμενο χρόνο. Μολονότι, λοιπόν, θα ήταν τουλάχιστον ενδιαφέρον έως κοσμογονικά κοσμοϊστορικό αν αυτά τα πλεονάσματα προέρχονταν από Ελληνικές εταιρείες τύπου Samsung, Hyundai ή Nokia που θα μείωναν την ανεργία και θα έφερναν τεράστια φορολογικά έσοδα στο κράτος, αυτό είναι απολύτως ανέφικτο και είναι εντελώς αστείο ακόμη και να το συζητάμε. Εφικτοί στόχοι τούτη τη στιγμή είναι οι εξής: η καταπολέμηση της γραφειοκρατίας, η απλοποίηση των διαδικασιών για την ίδρυση επιχείρησης, η απόλυση των αργομίσθων του δημοσίου τομέα, ο εξορθολογισμός του ασφαλιστικού μας συστήματος (κατά τον Θάνο Τζήμερο, 6,5 δις το χρόνο μπορούν να εξοικονομηθούν αν όλες οι συντάξεις κινούνται μεταξύ εύρους 750 και 2000 ευρώ μηνιαίως), η τόνωση της οικονομικής δραστηριότητας σε συγγνωστά, παραδοσιακά μας πεδία (οικοδομή, τουρισμός, πρωτογενής παραγωγή), η πτώση των φόρων για την τόνωση της αγοράς υπό αντίστοιχη μείωση κρατικών δαπανών, η εφαρμογή κινήτρων για την επιστροφή των καταθέσεων των Ελλήνων από το εξωτερικό. Αυτά βραχυπροθέσμως μπορούν να δώσουν τεράστιες, ζωογόνες ανάσες στην Ελληνική οικονομία, να άρουν παλαιότατες παθογένειες της οικονομικής μας-και όχι μόνο-ζωής (αργόμισθοι, αποσπασμένοι, πελατειακές προσλήψεις, απολύτως αντιπαραγωγικοί ή και διεφθαρμένοι δημόσιοι υπάλληλοι, προώρως και σκανδαλωδώς ή παρανόμως συνταξιούχοι) ούτως ώστε τα συμφωνημένα πλεονάσματα να επιτευχθούν, η χώρα να μπει σε τροχιά ανάπτυξης και να βγει στις αγορές. Προτεραιότητα ενός σοβαρού φιλελεύθερου τούτη τη στιγμή είναι η επιβίωση, η έξοδος της χώρας από την κρίση, η αποφυγή της εξόδου της χώρας από την Ευρωζώνη ή/και την Ευρωπαϊκή Ένωση, όχι η άμεση μετατροπή της Ελλάδος στην Ιαπωνία των Βαλκανίων. Οι σοβαροί φιλελεύθεροι θεωρούν ότι αυτό δεν μπορεί να γίνει με ΕΝΦΙΑ, έκτακτη εισφορά, τέλη επιτηδεύματος, 100% προκαταβολή φόρου στις επιχειρήσεις και αύξηση των συντελεστών φορολόγησής τους, 23% ΦΠΑ και λοιπά... «μεταρρυθμιστικά» (καταφανώς  για να μην αλλάξουμε, να συνεχίσουμε το πελατειακό κράτος που τόσα χρόνια μας καλόμαθε σε αργομισθίες, πρόωρες ή μαϊμού συντάξεις, πολλαπλές συντάξεις, προστασία συντεχνιών, κλειστά επαγγέλματα, διορισμούς από βουλευτικά γραφεία, μίζες από διεφθαρμένους κρατικούς λειτουργούς, απολύτως ασταθές φορολογικό περιβάλλον και κραταιά ιδεώδη ζωής διορισμού στο δημόσιο). Πώς να το κάνουμε... το κατεπείγον σχέδιο είναι η αντιμετώπιση των παθογενειών, η πτώση των φόρων υπό αντίστοιχη μείωση των κρατικών δαπανών για την αναζωογόνηση της αγοράς, όχι η Μεγάλη Ιδέα.

Πάμε, τώρα, και στο μακροπρόθεσμο, το «εθνικό σχέδιο επενδύσεων και ανάπτυξης» που τόσο απασχολεί τον κ. Κουτσουρέλη, και το οποίο προϋποθέτει, ούτως ή άλλως, ότι δε θα επιστρέψουμε, στο μεταξύ, στη λίθινη εποχή της εξόδου από της Ευρωπαϊκή Ένωση και την Ευρωζώνη (δε συζητώ καν το Λαφαζάνειο, Κατσανέβειο, Αλαβάνειο σχέδιο Β επιστροφής σε εθνικό νόμισμα κι αναδέχομαι κάθε χλεύη δια την απροθυμία μου αυτή). Δεδομένου ότι δεν είμαι οικονομολόγος, απευθύνω στους οικονομολόγους τα εξής ερωτήματα: α) Οι επενδύσεις στα ακίνητα (τουριστικές υποδομές, ξενοδοχεία, ενοικιαζόμενα δωμάτια) και οι επενδύσεις στην έρευνα, την καινοτομία, την τεχνολογία, τη βιομηχανία είναι αμοιβαίως αποκλειόμενες; β) Είναι σοφή στρατηγική επιλογή  για μία χώρα να παραιτείται του συγκριτικού της πλεονεκτήματος έναντι άλλων χωρών (κλίμα, φυσικό κάλλος, αρχαιολογικοί χώροι, αρχιτεκτονικό ενδιαφέρον) στο επίπεδο των επενδύσεων; Καίτοι μη οικονομολόγος, απαντώ: ΟΧΙ! Ως προς τον ΕΝΦΙΑ, το φόρο που γέννησε το σημείωμα του κ. Κουτσουρέλη, δεδομένης της τοποθέτησής του περί αυξήσεως του (!), είναι περίπου αυτονόητο πως βραχυπροθέσμως μας δυσκολεύει να εξέλθουμε της κρίσης (διότι είναι υφεσιακός φόρος, συρρικνώνει το ΑΕΠ, πιέζει φυσικά και νομικά πρόσωπα που διαθέτουν ακίνητα, πιέζει τις τουριστικές επιχειρήσεις, νεκρώνει την κτηματογορά, πλήττει τα σχετιζόμενα με την οικοδομή επαγγέλματα και ταπεινώνει τα έσοδα του κράτους) μακροπροθέσμως, δε, υπονομεύει την οικονομική δραστηριότητα εντός ενός πνεύμονα της οικονομίας μας, τον οποίο ουδείς λόγος υφίσταται να καταστρέψουμε: τις τουριστικές επιχειρήσεις, τις ξενοδοχειακές επιχειρήσεις, τα σχετιζόμενα με την οικοδομή επαγγέλματα (από τον απλό τεχνίτη έως το βιομήχανο των οικοδομικών υλικών), τις πάσης φύσεως επιχειρήσεις στων οποίων την ιδιοκτησία ευρίσκονται ακίνητα.

Αν το κράτος το επιθυμεί, μπορεί ανετότατα να λειτουργήσει ποικιλοτρόπως προκειμένου να υποβοηθήσει την έρευνα, την καινοτομία, τη βιομηχανία. Δε χρειάζεται δια τούτο να απαγορεύσει σταλινικά τη (συνταγματικά προστατευόμενη) ιδιοκτησία με υπέρογκους φόρους. Μπορεί να ενθαρρύνει τη διασύνδεση των κρατικών πανεπιστημίων με την αγορά εργασίας. Μπορεί να παρέχει φορολογικά κίνητρα για επενδύσεις. Μπορεί να αυξήσει τους διαθέσιμους για ερευνητικούς σκοπούς πόρους στα κρατικά πανεπιστήμια. Μπορεί να μεγιστοποιήσει την απορρόφηση και την αποδοτικότητα των κοινοτικών κονδυλίων. Μπορεί να επιτρέψει τη λειτουργία ιδιωτικών εκπαιδευτικών ιδρυμάτων, πανεπιστημιακών τε και τεχνολογικών. Μπορεί να άρει τα επιχειρηματικά του μονοπώλια (ΔΕΗ) και να επιτρέψει ιδιωτικές επενδύσεις σε νευραλγικούς κλάδους (ενέργεια). Μπορεί να αποθαρρύνει βανδαλισμούς, καταλήψεις, εγκληματικές ενέργειες σε βάρος εργαζομένων του ιδιωτικού τομέα, ιδιωτικές επιχειρήσεις, ξένους επενδυτές, πολυεθνικές εταιρείες. Μπορεί να άρει την εδραιωμένη πεποίθηση ότι οι επιχειρηματίες είναι κακοί άνθρωποι, οι επιχειρήσεις είναι του διαβόλου, οι ξένες επενδύσεις του σατανά, οι πολυεθνικές εταιρείες του Βεελζεβούλ κι ότι μόνο ό,τι ανήκει στο κράτος είναι άσπιλο, αμόλυντο και παρθένο.

Για να συνοψίσουμε, λοιπόν. Δε θα κλείσουμε τις παραλίες μας για να γίνουμε εργοστασιάρχες, κε Κουτσουρέλη. Όχι. Με τις παραλίες μας ορθάνοιχτες, θα φροντίσουμε να μη φεύγουν οι εταιρείες συναρμολόγησης Ιαπωνικών οχημάτων από τη χώρα, θα φροντίσουμε να επενδύσουν και άλλες εταιρείες σε αυτήν κι ενδεχομένως θα φτιάξουμε, στο απώτερο μέλλον, και δικές μας, ευνοώντας την απόκτηση τεχνογνωσίας από το έμψυχό μας δυναμικό, προσελκύοντας, παράλληλα, τους κεφαλαιούχους. Δε θα πουλήσουμε τα σπίτια μας μπιρ παρά για να γίνουμε φαρμακοβιομήχανοι, κε Κουτσουρέλη, όχι. Θα φροντίσουμε να αυξηθούν οι ερευνητικοί πόροι στα κρατικά μας πανεπιστήμια, θα ενθαρρύνουμε την ώσμωση μεταξύ αυτών με τη βιομηχανία και την αγορά εργασίας ευρύτερα, μην επιτρέποντας στους κρατιστές της κάθε κομματικής νεολαίας να τα κλείνει επειδή δε θέλει τους εταιρικούς διαβόλους, τα ΝΑΤΟϊκά κονδύλια ή τα ρυπαρά κονδύλια της Ευρωπαϊκής Ένωσης στα πανεπιστήμια. Δε θα ποινικοποιήσουμε την ιδιοκτησία, κε Κουτσουρέλη, θα αποποινικοποιήσουμε στην Ελλάδα την ιδιωτική πρωτοβουλία, θα μετατοπίσουμε τα ιδανικά μας από τους διορισμούς των βουλευτικών γραφείων στην έρευνα, την καινοτομία και την επιχειρηματικότητα, θα διαλύσουμε τη γραφειοκρατική ελεφαντίαση, θα προωθήσουμε μία σύγχρονη, βασισμένη στην πληροφορική, δημόσια διοίκηση. Δε θα γκρεμίσουμε τα ενοικιαζόμενα δωμάτια των Κυκλάδων, κύριε Κουτσουρέλη, θα περιορίσουμε τις αλόγιστες κρατικές σπατάλες σε αργομισθίες, συνταξιούχους και μισθωτούς του δημοσίου. Εκεί, άλλωστε, ξοδεύουμε τα λιγοστά μας χρήματα.

Προτελευταίο σχόλιο. Η Ελλάδα διαθέτει ολίγες βιομηχανίες. Διαθέτει, ας πούμε, καπνοβιομηχανία (της έχει μείνει μία τέτοια, αν δε λανθάνω). Μπορώ να σκεφτώ άξονες επί τους οποίους αυτή η επιχείρηση «μετράει» περισσότερο από άλλες, ξενοδοχειακές επιχειρήσεις, ας πούμε, μεγάλα ιδιωτικά σχολεία ή εύρωστες εταιρείες διοργανώσεως συνεδρίων. Μπορώ να σκεφτώ και άξονες, όμως, επί των οποίων αυτή η καπνοβιομηχανία (όπως και όλες οι καπνοβιομηχανίες της γης) αναδύεται ως συμπαγές μίασμα της οικονομίας και της ανθρώπινης δραστηριότητας ευρύτερα. Ένα, χωρίς υπερβολή, νόμιμο έγκλημα.

Βέβαια, μολονότι δεν είμαι a priori αντίθετος στον κρατικό παρεμβατισμό, θα έβρισκα εντελώς φασιστική τη φορολόγηση των σιγαρέττων σε επίπεδο τέτοιο ώστε η καπνοβιομηχανία αυτή να κλείσει. Ενδεχομένως η συλλογιστική μου να είχε ισχυρότατη λογική βάση ως προς την εξάλειψη του καπνίσματος (να σώσω ανθρώπινες ζωές), όμως οποιαδήποτε συλλογιστική, όσο ισχυρή και αν είναι, έχει μεγάλη απόσταση να διανύσει από την περιγραφή της στην επιβολή της.

Η απόσταση αυτή έχει όνομα. Η απόσταση αυτή λέγεται ήθος. Όχι οποιοδήποτε ήθος, όμως. Το φιλελεύθερο, δημοκρατικό ήθος. Πρόκειται για το ήθος που δεν επιτρέπει τη δήμευση των περιουσιών των ανθρώπων. Πρόκειται για το ήθος που σε κάνει να σκέπτεσαι κάθε κρατική παρέμβαση χίλιες φορές. Πρόκειται για το ήθος που σε προστατεύει από το να γίνεις ο τραμπούκος του κοσμοειδώλου σου.

Ψιλά γράμματα. Ποιον απασχολεί σήμερα το ήθος. Ποια βουλή μας φιλοξενεί φιλελεύθερους.