21 Απρ 2013

Το όνομα των πραγμάτων



"Οι άνθρωποι δεν μπορούν να κρίνουν την αισθητική αξία ενός έργου, το κρίνουν από μία σκοπιά σεμνοτυφική, όχι σεμνότητας ή ηθικής, σεμνοτυφία˙ αυτά που έχουν μάθει ότι δεν είναι σωστά, ότι δεν επιτρέπεται να τα πουν. Αυτά τα έχουν πει οι αρχαίοι Έλληνες με τη μεγαλύτερη... ένας Αριστοφάνης είπε... και τι δεν είπε. Αυτό είναι μια τόλμη. Να πεις τα πράγματα με το όνομά τους. Κι ένας καλλιτέχνης είναι υποχρεωμένος  κάποτε να ξεπεράσει αυτούς τους φραγμούς κι αυτά τα εμπόδια της ψεύτικης σεμνοτυφίας, της εξωτερικής ηθικής, του savoir vivre, της ευπρέπειας, δήθεν, του λόγου. Η ευπρέπεια είναι αναξιοπρέπεια του λόγου που πρέπει να ακουστεί όπως γίνονται τα πράγματα.Τα γεννητικά όργανα, να τα πεις με το όνομά τους, όπως τα λες εσύ με τη γυναίκα σου, όπως τα λες με τη φίλη σου, με την ερωμένη σου, κι όχι μόνο δεν ντρέπεσαι, αλλά εξεγείρεσαι, εξάπτεσαι, ερεθίζεσαι περισσότερο με το να τα πεις με το όνομά τους..."

Έτσι είπε κάποτε ο Γιάννης Ρίτσος σε μία του συνέντευξη. Σωστά διαπίστωσε την έξαψη, τον ερεθισμό, τη διέγερση που προκαλεί η επίκληση των γεννητικών οργάνων όταν αυτή συμβαίνει με τη φίλη, την ερωμένη, τη γυναίκα. Αναρωτιέμαι, όμως: είναι η επίκληση των γεννητικών οργάνων με το όνομά τους που εξάπτει, ερεθίζει και διεγείρει ή μήπως το ότι το αληθινό όνομα των γεννητικών οργάνων έχει επενδυθεί από την ψεύτικη σεμνοτυφία, την εξωτερική ηθική και το savoir vivre με την αναξιοπρέπεια και την ντροπή;

Ένας καλλιτέχνης, ταπεινά φρονώ, οφείλει να γνωρίζει ότι χάρη στην αναξιοπρέπεια αυτή του λόγου (τη σεμνοτυφία, δηλαδή, της περιρρέουσας ατμόσφαιρας), το να πεις τα γεννητικά όργανα με το όνομά τους (αυτό το απλό, απλούστατο και ασήμαντο πράγμα) προσδίδει λειτουργικότητα στην εκφορά αυτή. Για να το κάνω φραγκοδίφραγκα, ουδεμία στύση θα προκαλούσε ένα μουνί ή ένας πούτσος μέσα σε μία πρόταση ενός άνδρα μιας κοινωνίας  που δεν είναι σεμνότυφη.

Σε μία τέτοια κοινωνία, θα μας «έφτιαχνε» ο σεμνότυφος λόγος- διότι το αληθινό όνομα των πραγμάτων είναι, σε απώτατη ανάλυση, η παράβαση. Και ναι, ένα αληθινό ποίημα δεν εκμεταλλεύεται την παράβαση για να πάρει αξία. Το αληθινό ποίημα αγνοεί την παράβαση και κοιτάζει την πάρτη του. Γι’ αυτό και η τέχνη δεν περιορίστηκε ποτέ σε μία έκφραση, μία στρατηγική ή ένα δρόμο αλλά συχνάζει σε όλες τις εκφράσεις, όλες τις στρατηγικές και όλους τους δρόμους.