15 Μαΐ 2011

ΠΟΙΟΙ ΑΓΑΠΟΥΝ ΤΟΝ ΚΑΒΑΦΗ;



Στην πρόσφατη παρουσίαση των ποιητών Παστάκα-Αραβανή στο Passport του Πειραιά έγινε μια μικρή συζήτηση για την ποίηση. Κάποια στιγμή έπεσε το όνομα του Καβάφη στο τραπέζι. Ρώτησα: ποιοι αγαπούν τον Καβάφη; Κι η απάντηση που πήρα από τον παρουσιαστή, ποιητή Γιώργο Χρονά, ήταν: Όλοι- μήπως έχετε την εντύπωση ότι τον Καβάφη αγαπούν μόνο οι ομοφυλόφιλοι;

Χαμογέλασα (τα πληρώνω τα χαμόγελά μου, γι’ αυτό τα αναφέρω). Αυτό το κοινότοπο «think outside the box» είναι πάντα επίκαιρο όταν μιλούμε για ανθρώπινη επικοινωνία. Θέλω να γράψω εδώ τι περιείχε η δική μου ερώτηση στον πυρήνα της, το κέντρο της ψυχής της, αν προτιμάτε. Η Ελλάς έχει ένα δεδομένο πληθυσμό. Αν δώσουμε ένα τετραδιάκι σ’ έναν-έναν τους κατοίκους της (όσους γνωρίζουν γραφή έστω) και τους ζητήσουμε να γράψουν ό,τι γνωρίζουν για τον Κωνσταντίνο Καβάφη και ό,τι γνωρίζουν για την Ελένη Μενεγάκη, τι θα διαπιστώσουμε, μελετώντας τα τετράδια αυτά; Ζήτημα εκτιμήσεως.

Να σας πω τη δική μου. Αισθητά (πιθανότατα συντριπτικά) περισσότεροι γνωρίζουν ότι υπάρχει η Ελένη Μενεγάκη σε σχέση με αυτούς που γνωρίζουν ότι υπήρξε ο Κωνσταντίνος Καβάφης. Από αυτούς που γνωρίζουν και τα δύο ονόματα/πρόσωπα, οι γνώσεις τους για τη Μενεγάκη θα είναι σημαντικά υπέρτερες των γνώσεών τους για τον Καβάφη.

Θα αναρωτηθείτε, ίσως, γιατί στέκομαι στο περιστατικό. Υπάρχει λόγος: και δεν είναι, βέβαια, για να πω ότι «οι αμόρφωτοι Έλληνες ξέρουν τα άπαντα της Μενεγάκη αλλά το γίγαντα Καβάφη τον έχουν στην καλύτερη περίπτωση ακουστά». Το λέω, κύριοι, μπας και συνεννοηθούμε, επιτέλους, ποτέ, για να καταλήξω: αυτό συμβαίνει (μεταξύ άλλων ίσως) επειδή η Μενεγάκη προβάλλεται απείρως περισσότερο από τον Καβάφη. Η Μενεγάκη είναι παντού (μαγειρεύει, φωτογραφίζεται, διαφημίζει και διαφημίζεται, σκανδαλίζει και σκανδαλίζεται), ενώ ο Καβάφης είναι στην καλύτερη περίπτωση ξαπλωμένος μέσα σ’ ένα σχολικό βαθμοβιβλίο, διδασκόμενο συχνά υπό φιλολόγου σε έντονο κνησμό.

Και συνεχίζω το συλλογισμό μου: γιατί τα ποιήματα του Καβάφη πουλάνε απείρως περισσότερο από τα ποιήματα του οποιουδήποτε νεοφερμένου ποιητή; Απλό. Διότι (μεταξύ άλλων) ο Καβάφης είναι διάσημος (για τα μέτρα της ποιητικής διασημότητας) ποιητής κι ως εκ τούτου προβάλλεται πολύ περισσότερο (για τα μέτρα της ποιητικής προβολής) από οποιονδήποτε νεοφερμένο ποιητή- το χέρι, λοιπόν, αυτού που θα αγοράσει ποιήματα πάει απείρως ευκολότερα στο «Καβάφης» από το «Μπιρμπιλογιάννης», όποια κι αν είναι η αξία του Καβάφη ή του Μπιρμπιλογιάννη. Όχι;

Να θέσουμε κι άλλα ερωτήματα; Γουστάρετε; Γιατί ο Καβάφης-κι ο κάθε Καβάφης-έφθασε το ζενίθ της αίγλης του με τεράστια καθυστέρηση ως προς το χρόνο συγγραφής του έργου του; Απλό κι αυτό. Γιατί κανείς από αυτούς που προβάλλουν δεν παραδέχεται το σύγχρονο «αριστούργημα», «μεγαλούργημα», «έπος» (το οποίο πάντοτε υπάρχει, αφού όλες ανεξαιρέτως οι εποχές αφήνουν αριστουργήματα προς αναγνώριση στις επόμενες). Μίζερα αναζητείται το σπουδαίο στο ταυτόχρονο, λοιπόν, γι’ αυτό και το σπουδαίο αργεί τόσο να ιδωθεί.

Προσοχή: δε λέω ότι δεν υπάρχει και στο ταυτόχρονο η διαφορική προβολή: αυτή, ας πούμε, θα προσφέρει καλύτερες πωλήσεις (ή βραβεία) στο Βλαβιανό, παραδείγματος χάρη, σε σχέση με το φουκαρά τον Μπιρμπιλογιάννη. Η προβολή έχει πάντα τη σημασία της. Η αξία όχι.

Βγαίνοντας, ο Παστάκας με ρώτησε: το ’στειλες το βιβλίο σου πουθενά; «Όχι», του είπα. Έχει γούστο να με ρώτησε επειδή διάβασε τις σκέψεις μου (αυτές που πιο πάνω περιέγραψα) και νομίζει πως τις πραγματοποιώ επειδή νιώθω παραγνωρισμένος, παρεξηγημένη μεγαλοφυΐα, άγνωστος ποιητόθεος, τρόπον τινά. Να το πούμε και αυτό, λοιπόν: όσο εννοώ ότι την ποίηση του Καβάφη αγαπούν μόνο οι ομοφυλόφιλοι ρωτώντας «ποιοι αγαπούν τον Καβάφη;», τόσο ακριβώς νιώθω ποιητόθεος. Σπειρί παραπάνω.