7 Μαρ 2009

ΧΟΡΧΕ, Η ΕΣΩΤΕΡΙΚΗ ΑΙΜΟΡΡΑΓΙΑ ΕΝΟΣ ΑΙΜΟΦΙΛΙΚΟΥ


Ήμουν στο δημοτικό σχολείο όταν πρωτοδιάβασα το ποίημα του Κωνσταντίνου Καβάφη «Σπίτι με κήπον». Θυμάμαι καλά πως είχα σταθεί στην περιγραφική ζωολογία του ποιήματος, το μόνο, δε, λιγότερο παιδικό που μου προέκυψε ήταν το ερώτημα: «άραγε οι μεγάλοι ποιητές γράφουν επίτηδες ποιήματα που καταλαβαίνουν και τα παιδιά;».

Το ερώτημα επανήλθε συνειρμικά διαβάζοντας τον «Χόρχε» του Σωτήρη Παστάκα-όχι τυχαία. Η πρώτη μου σκέψη, ανακύψασα από τις πρώτες κιόλας σελίδες, ήταν η ανάγνωση του ποιήματος στο γειτονόπουλο του δημοτικού σχολείου ή το αγέννητο παιδί μου. Η ζωντανή αφήγηση, ο γάτος πρωταγωνιστής, το χαρίεν ύφος, το γάργαρον της ροής νομίζω πως καθιστούν το ποίημα κατάλληλο για μια τέτοια ανάγνωση. Είναι, άλλωστε, σημαντική λογοτεχνική έκπληξη για το νεαρότατο αναγνώστη (ή ακροατή) η συν τω χρόνω συνειδητοποίηση πως ο άλλοτε πρωταγωνιστής-ο γάτος εν προκειμένω-δεν είναι παρά ένα εργαλείο.

Το προσφάτως εκδοθέν ποίημα του Παστάκα είναι η αφήγηση μιας εσωτερικής αιμορραγίας- κι επειδή μ’ αρέσει ενίοτε να διολισθαίνω στο μελοδρατισμό (αν και στο ποίημα ο μελοδρατισμός αποφεύγεται με αξιοπρέπεια και επιτυχία) θα έλεγα ότι πρόκειται για την αφήγηση της αργής, αθέατης πληγής ενός αιμοφιλικού. Η συζήτηση επί της επιλογής του πρωταγωνιστή-γάτου θα μπορούσε να είναι μακρά, γι’ αυτό και θα σταθώ μόνο σε μια επισήμανση: ο γάτος διαθέτει στο τρίχωμα του τη ζέστα που απαιτεί μια εκ βαθέων εξομολόγηση (ζέστα προστασίας, κουράγιου, παρηγοριάς) και στη συμπεριφορά του τον κυνισμό που απαιτείται για το καθρέφτισμα του περιστασιακού ανελέητου.

Η αρχετυπική αντίδραση μετά από ένα σκαμπίλι είναι, φρονώ, γνώριμη στον καθένα. Το σώμα αποσύρεται όπου μπορεί για να είναι μόνο του και να κλάψει. Ο Παστάκας αποσύρεται στο ποίημα για να μιλήσει, το ποίημα αποσύρεται στο γάτο για να καταστήσει εφικτό τον εαυτό του. Η περιήγηση στη θεματική του ποιήματος, σε ό,τι με αφορά, τίθεται σε δεύτερο πλάνο. Η μοναξιά είναι παρούσα, η αυτοκαταστροφικότητα είναι παρούσα, η στοχαστική ματαιότητα επίσης- κι από την άλλη, η ελπίδα, η εσωτερική καθαρότητα, η ρεαλιστική ανακούφιση.

Επιθυμώ να σταθώ στο μεγαλύτερο, κατά τη γνώμη μου, προσόν του ποιήματος: ο ποιητής διασκεδάζει την πληγή του. Χορεύει γύρω της, τη θωπεύει με επιδέσμους, τη γδέρνει με τσουγκράνες, την καλλιεργεί με νύχια, διαλέγεται μαζί της, τη μυρίζει, την πιέζει, τη γδύνει, της τάζει, της υπόσχεται, την υβρίζει, της χαμογελά, την ξελογιάζει, της επιτρέπει να τον σκοτώσει γλυκά. Ακρότητες εκλείπουν: μπροστά το ευχάριστο παραμύθι και το γατίσιο παιχνίδισμα, υποδορίως ο σπαραγμός. Η τραγικότητα έχει μετατεθεί ολοσχερώς στον υπαινιγμό: αναδραστικό γλέντι!

Αναστάσεις ο Χόρχε δεν καταδέχεται. Ας αφήσουμε να μας το πουν τ’ ακροκόκκαλά του. Έτσι αφηγείται η αργή πληγή:

Δυο χέρια δεν κάνουν μια αγκαλιά
ένα χέρι μπορεί
όταν χαϊδεύει τη ράχη του

Κι έτσι τελειώνει τη διαθήκη της:

...σήμερα που ο γάτος μου έγινε
τεσσάρων χρόνων
μετά από τέσσερα έτη συμβίωσης
απαιτώ να τον ανακηρύξετε
ως μοναδικό μου κληρονόμο
*Δημοσιεύθηκε στο ηλεκτρονικό περιοδικό "Στάχτες"

2 σχόλια:

Ignis είπε...

Πολύ ωραία ανάλυση (διακρίνεσαι εσύ, διεισδύεις στην ανάγνωση ή μάλλον σε όσα αναγνώσματα-ανθολογίες σε αγγίζουν)
Κι εγώ το ευχαριστήθηκα το βιβλίο (τα λέω εδώ που δεν κινδυνεύω να θεωρήσουν κολακείες την αποτίμηση αυτής της σκέψης μου)
Ιδίως με τον γατούλη (σαν άλλο μας "κακό" εαυτό- σύντροφο όλες τις ώρες) που ονειρεύεται (και αυτός!) να ήταν αίλουρος..
(νανούρισμα οι σκέψεις της δόξης, ή όχι;; Πάντα προσφέρεται η "άλλη" ζωή, η ..."θυελλωδέστερη" ζωή...)
Μα πού τον σκέφτηκε, πού τάχα τον είδε τον αίλουρο για να τον ξέρει, θα πει κανείς...ένας μικρός σπιτίσιος γάτος που αγωνίζεται να είναι εγωιστής για να επιζήσει, ένα χνουδωτό πραγματάκι κοντό και λίγο, πού ξέρει για αίλουρους και τα λοιπά λεβεντόκορμα ελισσόμενα-εκτινασσόμενα αρπακτικά...
Μέσα του.
Καθένας από εμάς έχει τον αίλουρο μέσα του
Και τον συναντά στα όνειρά του
Πάντα.

Καλημέρα σας αγαπητέ μου κύριε
Η μόνιμη σχολιάστρια των δημοσιευμάτων σας (είδες που τελικά έμεινα-έμεινα-έμεινα;;) (κόκαλο)

Ignis η λαλιστάτη


ΥΓ. Μερικοί -τυχεροί- βρίσκουν και το έδαφος κάποιες στιγμές να τους αναδείξουν στην ζωή των. Τους ωραίους αίλουρους της φύσης τους, της ψυχής των. Τον ηρωικό δράστη της κίνησης, της αντίδρασης στην πλήξη-πλήγμα της ζωής. Και της λήξης της...
(ω, πόσο αγαπώ τις παρηχήσεις και τα λογοπαίγνια!)

Churchwarden είπε...

Ιgnis,

Απ' όσα είπες εξέχον είναι το περί τακτικότητας στις αναγνώσεις σου εδώ και, πολύ περισσότερο, οι τοποθετήσεις σου στα σχόλια.

Και τούτο, διότι όλοι έχουμε ανάγκη από στοργή και μια κάποια προσφορά σημασίας.

Για να σοβαρολογήσω, μια παρατήρηση επί των όσων είπες: αν ο έσω αίλουρος είναι η φιλοδοξία του καθημερινού μας εγωγάτου, τότε ίσως είναι ένας για όλους.

Ευχαριστώ θερμά που είσαι εδώ.